Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Od zarządzania zmianą do zdolności do zmiany
Przez dziesięciolecia doskonaliliśmy zarządzanie zmianą. Być może największym wyzwaniem nadchodzących lat nie będzie jednak skuteczniejsze przeprowadzanie kolejnych transformacji, lecz zbudowanie organizacji, która potrafi zmieniać samą siebie.

Przez lata nauczyliśmy się traktować zmianę jak projekt. Najpierw dostrzegamy potrzebę, potem definiujemy cel, powołujemy zespół, przygotowujemy harmonogram, zabezpieczamy budżet i rozpoczynamy wdrożenie. Mierzymy postępy, zarządzamy ryzykiem, komunikujemy nowe zasady, szkolimy ludzi, a na końcu ogłaszamy zakończenie transformacji.
Ten sposób działania ma swoje uzasadnienie. Wiele zmian rzeczywiście wymaga projektu, określonych zasobów i świadomego zarządzania. Problem zaczyna się jednak wtedy, kiedy uznajemy, że jest to podstawowy, a czasem jedyny sposób, w jaki organizacja może się zmieniać.
Bo rzeczywistość nie czeka, aż zakończymy poprzednią transformację.
Technologia rozwija się dalej. Zmieniają się oczekiwania klientów, modele biznesowe, sposoby pracy i dostęp do wiedzy. To, co jeszcze niedawno było przewagą, może stopniowo stawać się ograniczeniem. A organizacja, która właśnie zakończyła kilkuletni program zmian, może odkryć, że część założeń przyjętych na jego początku przestała być aktualna.
I wtedy rozpoczynamy kolejny projekt.
Coraz częściej zastanawiam się, czy nie próbujemy w ten sposób rozwiązywać nowego problemu za pomocą starej logiki.
Zarządzamy kolejnymi zmianami, zamiast budować zdolność organizacji do zmiany.
Zmiana jako wydarzenie
Tradycyjne podejście do transformacji zakłada pewną sekwencję: organizacja funkcjonuje w określony sposób, pojawia się potrzeba zmiany, przeprowadzamy transformację, a następnie stabilizujemy nowy model działania.
Przez długi czas taki sposób myślenia był racjonalny. Otoczenie zmieniało się na tyle wolno, że wiele organizacji mogło przez lata korzystać z raz wypracowanych rozwiązań. Wdrożenie nowego systemu, reorganizacja działów czy zmiana modelu sprzedaży były wydarzeniami, po których następował względnie długi okres stabilizacji.
Dzisiaj ten okres może być znacznie krótszy.
Nie oznacza to, że wszystko zmienia się jednocześnie ani że każda organizacja powinna nieustannie przebudowywać swoje struktury. Oznacza natomiast, że coraz trudniej przewidzieć moment, w którym dotychczasowy sposób działania zacznie tracić swoją skuteczność.
A przecież większość organizacji została zaprojektowana przede wszystkim do wykonywania określonych zadań, osiągania celów i utrzymywania przewidywalności. Zmiana jest w nich czymś dodatkowym. Wymaga osobnej decyzji, projektu, budżetu i często zgody wielu osób.
W rezultacie organizacja może być bardzo skuteczna w codziennym działaniu, a jednocześnie potrzebować ogromnego wysiłku, żeby zmienić sposób, w jaki to działanie organizuje.
I właśnie tutaj dostrzegam fundamentalną różnicę pomiędzy organizacją, która potrafi przeprowadzić transformację, a organizacją, która posiada zdolność do adaptacji.

Pierwsza potrafi zrealizować projekt zmiany. Druga potrafi również rozpoznać potrzebę zmiany, zanim stanie się ona oczywista, zakwestionować własny sposób działania i świadomie go skorygować.
Pierwsza potrzebuje impulsu do transformacji. Druga potrafi sama dostrzegać, kiedy dotychczasowy sposób działania przestaje odpowiadać rzeczywistości.
Sukces może stać się przeszkodą
W dyskusji pod poprzednimi artykułami wielokrotnie wracał temat, który znam również z własnego doświadczenia: najtrudniej zmieniać to, co nadal działa.
Kiedy wyniki są słabe, potrzeba zmiany staje się oczywista. Kiedy jednak organizacja osiąga cele, klienci pozostają zadowoleni, a dotychczasowe procesy przynoszą oczekiwane rezultaty, trudno znaleźć wystarczająco silny powód, żeby zakwestionować istniejący model.
Tym bardziej że za jego sukcesem stoją często lata doświadczeń, kompetencje ludzi i decyzje, które wcześniej okazały się trafne.
Właśnie dlatego w naszej własnej transformacji coraz większego znaczenia nabiera dla mnie unlearning – zdolność do świadomego oduczania się utrwalonych sposobów myślenia i działania.
Odkrywamy, że nawet w zespole ludzi inteligentnych, otwartych na technologię i szybko zdobywających nowe kompetencje znacznie trudniejsze bywa zakwestionowanie tego, co przez lata uznawaliśmy za oczywiste.
Nie dlatego, że ludzie nie chcą się rozwijać. Często dlatego, że dotychczasowy sposób działania jest głęboko związany z ich doświadczeniem, odpowiedzialnością i poczuciem skuteczności.
Pojawia się więc paradoks: organizacja może inwestować w rozwój ludzi, a jednocześnie nie tworzyć warunków, w których mogą oni kwestionować założenia własnej pracy.
Jeżeli nagradzamy wyłącznie realizację bieżących celów, trudno oczekiwać, że ktoś samodzielnie podważy sposób ich osiągania. Jeżeli każda próba zmiany wymaga zgody wielu szczebli zarządzania, nawet najbardziej przedsiębiorczy ludzie mogą z czasem przestać proponować nowe rozwiązania.
Kiedy rozpoczynałem tę serię tekstem „Organizacja, która potrafi się uczyć”, zwracałem uwagę na różnicę pomiędzy uczeniem się ludzi a uczeniem się całej organizacji. Dzisiaj widzę jeszcze wyraźniej, że ta sama zależność dotyczy zdolności do zmiany.
Możemy mieć organizację pełną ludzi, którzy potrafią się uczyć, a mimo to organizację, która nie potrafi się zmieniać.
Bo o adaptacyjności decyduje nie tylko to, co ludzie wiedzą i potrafią, ale również to, na co pozwala im sposób funkcjonowania całej organizacji.
Organizacja nie może czekać, aż zarząd dostrzeże wszystko
Przez lata wiele organizacji budowaliśmy wokół założenia, że kierunek zmiany wyznacza przede wszystkim kierownictwo. To zarząd obserwuje otoczenie, analizuje sytuację, podejmuje decyzje strategiczne, a następnie uruchamia działania, które mają dostosować organizację do nowych warunków.
Nie kwestionuję odpowiedzialności liderów za kierunek rozwoju. Coraz częściej zastanawiam się jednak, czy model, w którym niemal każda istotna zmiana musi rozpoczynać się na szczycie struktury, nie staje się ograniczeniem.
Bo wiele sygnałów świadczących o potrzebie zmiany pojawia się znacznie bliżej codziennej pracy niż sali zarządu.
Pracownik obsługi klienta widzi, że procedura przestaje odpowiadać rzeczywistym potrzebom. Handlowiec dostrzega zmianę sposobu podejmowania decyzji przez klientów. Programista zauważa, że nowe możliwości technologiczne podważają sens dotychczasowego rozwiązania. Kierownik widzi, że coraz więcej czasu zajmuje uzgadnianie decyzji, które jego zespół potrafiłby podjąć samodzielnie.
Problemem często nie jest brak tych obserwacji.
Problemem jest to, czy organizacja potrafi je dostrzec, połączyć, zrozumieć i wyciągnąć z nich konsekwencje.
Jeżeli każda istotna zmiana musi rozpocząć się na szczycie struktury, zdolność całej organizacji do adaptacji zostaje ograniczona przez możliwości obserwacyjne i decyzyjne niewielkiej grupy ludzi.
W artykule „Organizacja nie jest strukturą. Jest żywym systemem decyzji” pisałem, że organizacja wydarza się przede wszystkim w relacjach pomiędzy ludźmi, wiedzą, procesami, technologią i odpowiedzialnością. Dzisiaj dostrzegam kolejną konsekwencję takiego spojrzenia.
Zdolność do zmiany musi stać się właściwością całej organizacji, a nie wyłącznie kompetencją jej kierownictwa.
Nie oznacza to dowolności ani nieograniczonej autonomii. Oznacza potrzebę takiego sposobu funkcjonowania, w którym sygnały z różnych części organizacji mogą prowadzić do uczenia się i świadomej korekty działania, bez konieczności oczekiwania, aż problem stanie się na tyle poważny, by trafić na biurko zarządu.
AI może usunąć ograniczenia, ale nie zastąpi zdolności do zmiany
W poprzednim artykule postawiłem tezę, że AI nie zmieni organizacji. Zmieni ją dopiero organizacja, która potrafi wykorzystać AI.
Dyskusja pod tym tekstem pokazała jeszcze jeden interesujący wymiar tego problemu.
Maciej Synoradzki zauważył, że AI zaczyna odbierać organizacjom część dotychczasowych wymówek. Przez lata brak decyzji mogliśmy tłumaczyć niedostatkiem informacji, czasu lub możliwości analitycznych. Dzisiaj coraz częściej potrafimy uzyskać potrzebne dane, przeanalizować scenariusze i przygotować rekomendacje w czasie, który wcześniej wydawał się niemożliwy.
A jednak nadal możemy nie potrafić podjąć decyzji.
Bo technologia nie rozstrzygnie za organizację, czy ważniejszy jest krótkoterminowy wynik, długofalowa relacja z klientem, bezpieczeństwo czy rozwój nowego obszaru działalności. Może pomóc zobaczyć konsekwencje poszczególnych wyborów, ale nie zastąpi organizacji w określeniu jej priorytetów.
Z kolei w rozmowie z Bartoszem Witoszynskim pojawiło się ważne rozróżnienie pomiędzy inteligencją a prawem do działania. To, że AI potrafi zaproponować rozwiązanie, nie oznacza jeszcze, że powinno mieć uprawnienie do jego samodzielnej realizacji.
Te dwa wątki prowadzą do wspólnego wniosku.
AI może radykalnie zwiększyć możliwości organizacji, ale nie zastąpi jej w określaniu kierunku, zasad i odpowiedzialności za podejmowane decyzje.
Dlatego tak istotna pozostaje Konstytucja Organizacji, o której pisałem wcześniej. Cel, wartości, zasady i granice pozwalają odróżnić zmianę potrzebną od zmiany, która jedynie wydaje się atrakcyjna.
Organizacja Adaptacyjna nie powinna reagować na każdy nowy bodziec. Powinna potrafić rozpoznawać, które zmiany służą jej celowi, a które mogłyby prowadzić do utraty własnej tożsamości.
W świecie AI staje się to szczególnie ważne. Bo technologia może coraz szybciej proponować nowe możliwości działania, ale szybkość pojawiania się możliwości nie może zastąpić zdolności do świadomego wyboru.
Od projektu transformacji do trwałej zdolności
I tutaj dochodzę do sedna.
Być może przez lata zbyt mocno koncentrowaliśmy się na doskonaleniu sposobu przeprowadzania zmian, a zbyt mało uwagi poświęcaliśmy temu, dlaczego organizacje potrzebują tak dużego wysiłku, żeby w ogóle zacząć się zmieniać.
Tworzyliśmy metodyki, harmonogramy, modele zarządzania ryzykiem i komunikacją. Uczyliśmy menedżerów, jak przeprowadzać ludzi przez transformację, ograniczać opór i stabilizować nowe sposoby działania.
To wszystko pozostaje potrzebne. Ale w świecie, w którym zmiana przestaje być wydarzeniem wyjątkowym, najważniejszym zadaniem może stać się coś innego.
Zaprojektowanie organizacji, w której zdolność do zmiany nie wymaga każdorazowo uruchamiania nadzwyczajnego mechanizmu.
Organizacji, która potrafi obserwować otoczenie i samą siebie. Rozpoznawać słabe sygnały, zanim staną się kryzysem. Uczyć się z własnych decyzji, ale również kwestionować doświadczenia, które przestały być aktualne. Dawać ludziom przestrzeń do inicjowania zmian, a jednocześnie zachowywać wspólny kierunek, zasady i odpowiedzialność.
Nie chodzi o organizację, która nieustannie się reorganizuje. Ciągła zmiana dla samej zmiany może być równie destrukcyjna jak trwanie przy rozwiązaniach, które utraciły sens.
Chodzi o organizację, która potrafi świadomie rozpoznać, kiedy należy coś zmienić, a kiedy właśnie warto pozostać przy dotychczasowym rozwiązaniu.
To zasadnicza różnica.
Zarządzanie zmianą jest umiejętnością przeprowadzenia organizacji z jednego stanu do drugiego. Zdolność do zmiany jest właściwością organizacji, która potrafi rozpoznać potrzebę takiego przejścia, uczyć się z jego konsekwencji i zachować gotowość do kolejnych zmian.
Pierwsze pozostaje ważne. Drugie może stać się jedną z najważniejszych kompetencji organizacji przyszłości.
Organizacja, która nie musi czekać na transformację
Kiedy zaczynałem pisać tę serię, próbowałem odpowiedzieć na pytanie, czym właściwie jest Organizacja Adaptacyjna.
Kolejne teksty prowadziły mnie przez zdolność organizacji do uczenia się, patrzenia na samą siebie, rozpoznawania granic, podejmowania decyzji i świadomego przeprojektowywania własnego sposobu działania.
Dzisiaj coraz wyraźniej widzę, że wszystkie te zdolności łączy jedna myśl.
Organizacja Adaptacyjna nie jest organizacją, która częściej przeprowadza transformacje. Jest organizacją, która potrafi zmieniać własny sposób działania, zanim kolejna transformacja stanie się koniecznością.
Nie oznacza to końca projektów transformacyjnych. Duże zmiany nadal będą wymagały planowania, inwestycji i odpowiedzialnego zarządzania. Ale nie powinny być jedynym sposobem, w jaki organizacja potrafi odpowiedzieć na zmieniającą się rzeczywistość.
W coraz mniej przewidywalnym świecie nie wystarczy już umieć dobrze przeprowadzać zmiany. Trzeba stworzyć organizację, która potrafi dostrzegać ich potrzebę, uczyć się z własnego doświadczenia i świadomie korygować sposób działania, nie tracąc przy tym tego, co stanowi o jej tożsamości.
I właśnie tutaj pojawia się pytanie, do którego chcę wrócić w kolejnym tekście.
Jeżeli organizacja ma potrafić obserwować, uczyć się, podejmować decyzje i zmieniać własny sposób działania, a AI zaczyna uczestniczyć w coraz większej części tych procesów, to jaka pozostaje w niej rola człowieka?
Czy większa autonomia organizacji i technologii oznacza mniejsze znaczenie człowieka? A może jest dokładnie odwrotnie?
Do tego wrócę za tydzień.
Pytania i odpowiedzi
Czym różni się zarządzanie zmianą od zdolności do zmiany?
Zarządzanie zmianą to umiejętność przeprowadzenia organizacji z jednego stanu do drugiego – projekt z celem, zespołem i harmonogramem. Zdolność do zmiany to właściwość organizacji, która sama rozpoznaje potrzebę takiego przejścia, uczy się z jego konsekwencji i zachowuje gotowość do kolejnych zmian.
Dlaczego sukces utrudnia zmianę?
Kiedy wyniki są słabe, potrzeba zmiany jest oczywista. Kiedy organizacja osiąga cele, trudno znaleźć powód, żeby zakwestionować model, za którym stoją lata doświadczeń i trafnych decyzji. Jeśli nagradzamy wyłącznie realizację bieżących celów, nikt nie podważy sposobu ich osiągania.
Czy AI daje organizacji zdolność do zmiany?
Nie. AI radykalnie zwiększa możliwości analizy i odbiera część wymówek, ale nie rozstrzygnie, czy ważniejszy jest krótkoterminowy wynik, relacja z klientem czy bezpieczeństwo. Inteligencja to nie to samo co prawo do działania – kierunek, zasady i odpowiedzialność pozostają po stronie organizacji.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/od-zarz%C4%85dzania-zmian%C4%85-do-zd…




