Ludzie idą wzdłuż wielkiej zielonej ściany w jasnym atrium

Biuletyn Organizacje Adaptacyjne

Organizacja nie jest strukturą. Jest żywym systemem.

Przez lata rysowaliśmy organizacje za pomocą prostokątów i linii. Być może właśnie dlatego tak trudno jest nam dzisiaj zrozumieć, czym naprawdę stają się w świecie AI.

Ilustracja do artykułu „Organizacja nie jest strukturą. Jest żywym systemem.”

Kiedy chcemy komuś pokazać organizację, najczęściej pokazujemy jej strukturę. Na górze zarząd. Niżej dyrektorzy, działy, zespoły i stanowiska. Pomiędzy nimi linie zależności, odpowiedzialności i raportowania.

Ten obraz jest użyteczny. Pozwala zrozumieć, kto komu podlega, gdzie znajdują się poszczególne funkcje i jak formalnie podzieliliśmy odpowiedzialność.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy zaczynamy wierzyć, że ten obraz jest organizacją.

Organizacja wydarza się w relacjach pomiędzy ludźmi, wiedzą, decyzjami i odpowiedzialnością.
Organizacja wydarza się w relacjach pomiędzy ludźmi, wiedzą, decyzjami i odpowiedzialnością.

Bo organizacja nie wydarza się na schemacie organizacyjnym. Wydarza się każdego dnia pomiędzy ludźmi. W rozmowach, decyzjach, przekazywanej wiedzy, relacjach z klientami, popełnianych błędach, procesach, konfliktach, doświadczeniach i tysiącach drobnych wyborów, których żaden schemat nie jest w stanie pokazać.

Im dłużej przyglądam się temu, co dzieje się dzisiaj z organizacjami, tym mocniej dochodzę do przekonania, że być może powinniśmy zacząć patrzeć na nie zupełnie inaczej.

Nie jak na struktury.

Jak na żywe systemy.

Żywy system musi być uważny na otoczenie

Żywy organizm nie przetrwa dlatego, że ma dobrze zaprojektowaną strukturę. Przetrwa dlatego, że potrafi zauważyć zmianę w otoczeniu, zrozumieć, co ona dla niego oznacza, i odpowiednio zmienić własne działanie.

Z organizacjami może być podobnie.

W dyskusji pod poprzednim tekstem kilka osób zwróciło uwagę na coś, co szczególnie mnie zatrzymało: zdolność do zmiany zaczyna się znacznie wcześniej niż sama decyzja o zmianie. Zaczyna się od zauważenia sygnału, który jeszcze nie jest problemem.

To bardzo istotne rozróżnienie.

Większość organizacji potrafi reagować, kiedy problem jest już widoczny. Spada sprzedaż. Klienci odchodzą. Projekt się opóźnia. Koszty rosną. Konkurencja wprowadza rozwiązanie, którego my nie mamy. Wtedy uruchamiamy działania naprawcze, reorganizację albo kolejny projekt transformacyjny.

Tylko że w takim momencie organizacja często już nie wybiera zmiany. Rzeczywistość wybiera ją za nią.

Znacznie ciekawsza wydaje mi się organizacja, która potrafi dostrzec wcześniej, że coś zaczyna przestawać pasować. Jeszcze nie boli. KPI być może nadal są zielone. Klienci jeszcze nie odchodzą. Proces formalnie działa.

Ale pojawiają się słabe sygnały.

Coraz częściej trzeba robić wyjątek od procedury. Ludzie obchodzą proces, bo inaczej nie potrafią skutecznie obsłużyć klienta. Decyzja wymaga kolejnej akceptacji, choć osoby najbliżej problemu już wiedzą, co należy zrobić. Informacja krąży pomiędzy działami, mimo że mogłaby być dostępna tam, gdzie jest potrzebna.

Każdy z tych przypadków można potraktować jak drobną niedoskonałość.

Można też potraktować go jak informację o organizacji.

Organizacja musi patrzeć również na samą siebie

I tu pojawia się druga różnica pomiędzy strukturą a żywym systemem.

Struktura opisuje stan. Żywy system nieustannie konfrontuje swój stan z rzeczywistością.

Dlatego Organizacja Adaptacyjna musi być uważna jednocześnie w dwóch kierunkach. Na zewnątrz — obserwować klientów, technologię, rynek, regulacje, konkurencję i zmiany społeczne. Ale również do wewnątrz — sprawdzać, czy jej własny sposób działania nadal odpowiada rzeczywistości, w której funkcjonuje.

To właśnie dlatego tak ważne staje się organizacyjne Lustro, o którym pisałem wcześniej.

Nie wystarczy wiedzieć, co wydarzyło się na rynku. Organizacja musi również potrafić zobaczyć, co dzieje się z nią samą w odpowiedzi na tę zmianę.

Czy ludzie nadal mają właściwe informacje? Czy decyzje podejmowane są tam, gdzie znajduje się najlepszy kontekst? Czy proces pomaga osiągnąć cel, czy zaczął istnieć głównie dlatego, że „zawsze tak robiliśmy”? Czy podział odpowiedzialności nadal ma sens? Czy problem, który próbujemy naprawić, rzeczywiście znajduje się tam, gdzie go szukamy?

To już nie jest tylko obserwowanie świata.

To jest zdolność organizacji do obserwowania samej siebie w świecie.

AI zmienia założenia, na których budowaliśmy organizacje

Przez dziesięciolecia sposób projektowania organizacji wynikał również z ograniczeń człowieka i technologii. Informację trzeba było przekazać, wiedza znajdowała się w głowach konkretnych ludzi, analiza wymagała czasu, a menedżer był często miejscem, w którym spotykał się kontekst potrzebny do podjęcia decyzji.

Dlatego budowaliśmy działy, szczeble zarządzania, procedury, obiegi informacji i poziomy akceptacji. Wiele z nich było racjonalną odpowiedzią na rzeczywistość, w której powstawały.

AI zaczyna zmieniać część tych założeń.

I dlatego coraz ważniejsze staje się pytanie nie tylko o to, gdzie wdrożyć nową technologię, ale:

które elementy naszej organizacji istnieją dlatego, że były potrzebne w świecie, którego właśnie przestajemy być częścią?

Odpowiedź może okazać się niewygodna.

Nie każda reakcja jest adaptacją

W komentarzach pod ostatnim tekstem pojawił się jeszcze jeden ważny wątek. Presja związana z AI powoduje, że organizacje zaczynają reagować bardzo szybko. Wdrażają narzędzia, zmieniają procesy, redukują zespoły, tworzą nowe role, reorganizują struktury.

Tylko czy każda taka zmiana oznacza adaptację?

Nie jestem o tym przekonany.

Organizm reagujący chaotycznie na każdy bodziec nie jest bardziej adaptacyjny. Podobnie organizacja, która próbuje podążać za każdą zmianą technologiczną, może utracić coś równie ważnego jak zdolność do zmiany — zdolność do zachowania własnej tożsamości.

Brygida Ponicka-Kąkol trafnie nazwała w dyskusji pewien paradoks: zdolność do zmiany potrzebuje czegoś trwałego.

To zdanie zostało ze mną.

Bo być może właśnie tutaj znajduje się jedna z największych różnic pomiędzy zmianą a adaptacją.

Organizacja Adaptacyjna nie zmienia wszystkiego. Potrafi rozpoznać co powinno się zmienić, a co właśnie dlatego, że świat się zmienia, powinno pozostać niezmienne.

Dlatego wcześniej pojawiła się w tej serii Konstytucja Organizacji. Cel, wartości, zasady, granice i odpowiedzialność nie mają zatrzymywać zmiany. Mają stworzyć punkt odniesienia, dzięki któremu organizacja może zmieniać procesy, role, technologie, a czasem nawet strukturę i model działania, nie tracąc odpowiedzi na pytanie, po co istnieje i kim chce pozostać.

Paradoksalnie więc zdolność do głębokiej zmiany może wymagać bardzo mocnego fundamentu.

Organizacja wydarza się pomiędzy elementami

I tutaj dochodzę do czegoś, co coraz bardziej zmienia mój własny sposób patrzenia na organizację.

Być może przez lata zbyt dużo uwagi poświęcaliśmy jej elementom: ludziom, procesom, technologii, strukturze, wiedzy, kulturze czy strategii.

Tymczasem coraz bardziej dochodzę do przekonania, że organizacja nie znajduje się w żadnym z tych elementów osobno. Organizacja wydarza się przede wszystkim w relacjach pomiędzy nimi.

Zmiana jednego elementu wpływa na pozostałe. Adaptacyjność nie jest cechą pojedynczego procesu - jest zdolnością całego systemu.
Zmiana jednego elementu wpływa na pozostałe. Adaptacyjność nie jest cechą pojedynczego procesu - jest zdolnością całego systemu.

Zmiana technologii wpływa na proces. Zmiana procesu może zmienić odpowiedzialność człowieka. Inny dostęp do wiedzy może przesunąć miejsce podejmowania decyzji. Inny sposób podejmowania decyzji może zmienić strukturę. Zmiana struktury wpływa na kulturę, a kultura na to, czy ludzie w ogóle odważą się zakwestionować istniejący sposób działania.

Nie da się więc naprawdę zmienić jednego elementu organizacji, nie wpływając na pozostałe.

I być może właśnie dlatego tyle transformacji technologicznych kończy się rozczarowaniem. Zmieniamy narzędzie, pozostawiając nietknięty system, w którym ma ono działać.

AI tylko uczyni ten problem bardziej widocznym.

Od schematu organizacyjnego do żywego systemu

W poprzednim tekście próbowałem zdefiniować Organizację Adaptacyjną jako taką, która potrafi dostrzegać zmianę, uczyć się z własnego doświadczenia i wystarczająco wcześnie zakwestionować własny sposób działania, aby świadomie przeprojektować samą siebie — bez utraty tego, kim jest.

Dzisiaj dodałbym do tej definicji jeszcze jedną rzecz.

To nie może być jednorazowa zdolność.

Jeżeli organizacja ma być naprawdę adaptacyjna, obserwowanie, rozumienie, uczenie się i zmiana nie mogą uruchamiać się dopiero wtedy, kiedy zarząd ogłosi program transformacji. Muszą stać się częścią jej normalnego sposobu funkcjonowania.

Organizacja obserwuje rzeczywistość. Dostrzega sygnały. Konfrontuje je z tym, co wie o sobie. Uczy się z własnych decyzji i ich konsekwencji. Kwestionuje sposób działania, kiedy przestaje on służyć celowi. Zmienia to, co powinno zostać zmienione, ale potrafi również chronić to, czego zmienić nie chce.

A potem obserwuje ponownie.

Wtedy organizacja przestaje przypominać strukturę, którą ktoś od czasu do czasu przeprojektowuje.

Zaczyna przypominać żywy system, który potrafi obserwować, uczyć się i świadomie zmieniać własny sposób działania.

I właśnie dlatego coraz bardziej interesuje mnie jeszcze jedno pytanie.

Co stanie się z takim systemem, kiedy pojawi się w nim technologia, która nie tylko automatyzuje pracę, ale potrafi analizować, tworzyć, rekomendować, korzystać z wiedzy i uczestniczyć w coraz większej części procesów organizacji?

Czy AI rzeczywiście zmieni organizacje?

A może wydarzy się coś odwrotnego — i dopiero organizacje, które potrafią zmieniać same siebie, będą w stanie naprawdę wykorzystać AI?

Do tego wrócę za tydzień.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego organizacja nie jest strukturą?

Struktura opisuje stan: kto komu podlega i jak podzielono odpowiedzialność. Organizacja wydarza się każdego dnia pomiędzy ludźmi – w rozmowach, decyzjach, przekazywanej wiedzy, relacjach z klientami i błędach, których żaden schemat nie pokaże. Żywy system nieustannie konfrontuje swój stan z rzeczywistością.

Czym są słabe sygnały w organizacji?

Sytuacjami, które jeszcze nie bolą, choć coś przestaje pasować: coraz częściej trzeba robić wyjątek od procedury, ludzie obchodzą proces, żeby obsłużyć klienta, decyzja wymaga kolejnej akceptacji, choć osoby najbliżej problemu już wiedzą, co zrobić. Organizacja adaptacyjna traktuje je jak informację o sobie.

Dlaczego transformacje technologiczne często rozczarowują?

Bo zmiana technologii wpływa na proces, proces na odpowiedzialność, dostęp do wiedzy na miejsce decyzji, a decyzje na strukturę i kulturę. Zmieniając samo narzędzie i zostawiając nietknięty system, w którym ma działać, organizacja dostaje nowoczesną technologię wykonującą stare założenia.

Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/organizacja-nie-jest-struktur%C4%85-%…

Polecane tematy w Bibliotece wiedzy

Polecane tematy

Zobacz wszystkie tematy

Organizacja adaptacyjna

Modele, praktyki i przykłady organizacji, które uczą się szybciej niż otoczenie.

AI w organizacjach

Jak wdrażać AI odpowiedzialnie – od strategii po codzienną pracę zespołów.

Przywództwo

Liderzy w erze niepewności: decyzje, zaufanie, kultura adaptacji.

Sektor publiczny

Administracja i instytucje publiczne wobec zmiany technologicznej.

Menu