Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Lustro organizacji. Czy organizacja potrafi zobaczyć samą siebie?
Prowadząc organizację przez lata, można wiedzieć o niej bardzo dużo, a jednocześnie nie widzieć jej w całości. Mamy raporty, systemy, dashboardy, procedury, budżety i KPI. Wiemy, ile sprzedaliśmy, ile trwa projekt, gdzie przekroczyliśmy budżet i jaka jest rentowność. To jednak przede wszystkim obraz tego, co się wydarzyło. Znacznie trudniej odpowiedzieć, dlaczego trzy lata temu podjęliśmy właśnie taką decyzję, co wtedy wiedzieliśmy, jakie mieliśmy alternatywy i czego się dzięki niej nauczyliśmy. Jeszcze trudniej ustalić, czy ta wiedza rzeczywiście wpłynęła na nasze późniejsze działania.

Im dłużej zajmuję się transformacją własnych organizacji, tym mocniej widzę różnicę pomiędzy posiadaniem danych o organizacji a zdolnością organizacji do zobaczenia samej siebie.
Od lat próbujemy budować takie lustra
Sam problem nie jest nowy. Od lat tworzymy mechanizmy, które pozwalają organizacjom zatrzymać się, spojrzeć na efekty własnych działań, wyciągnąć wnioski i coś zmienić. Jednym z najprostszych przykładów jest PDCA: Plan – Do – Check – Act.

Sam korzystałem z takich mechanizmów i czasem ich „technologią” był po prostu Excel. Planowaliśmy działanie, wykonywaliśmy je, sprawdzaliśmy rezultat, zapisywaliśmy wnioski i próbowaliśmy wykorzystać je następnym razem.
To działało i nadal działa. Problem pojawia się wraz ze skalą i upływem czasu. Setki projektów, tysiące decyzji, zmieniający się ludzie, spotkania, raporty, maile, dokumenty i informacje od klientów sprawiają, że coraz trudniej objąć doświadczenie organizacji jako całość. Pozostają wyniki i dokumenty, ale bardzo często znika kontekst, bez którego trudno zrozumieć, dlaczego coś zrobiliśmy właśnie w taki sposób.

Organizacja ma historię, ale niekoniecznie ją pamięta.
AI zmienia skalę
Do niedawna zdolność organizacji do spojrzenia na własną historię była ograniczona przede wszystkim możliwościami ludzi. To człowiek musiał pamiętać, znaleźć informację, połączyć fakty, zauważyć podobieństwo i wyciągnąć wniosek. AI daje możliwość spojrzenia na doświadczenie organizacji w skali, która wcześniej była praktycznie nieosiągalna.
Możemy zacząć dostrzegać powtarzające się problemy i zachowania. Zauważać, że sytuacja uznawana dzisiaj za nową w rzeczywistości już kiedyś wystąpiła. Możemy również odkryć, że rozwiązanie, które przez lata działało dobrze, przestało być skuteczne, ponieważ zmieniło się otoczenie.
To jest dla mnie znacznie ciekawsze zastosowanie AI niż automatyzacja kolejnego zadania. AI może pomóc organizacji dostrzec rzeczy, których wcześniej sama nie była w stanie zobaczyć.
I stąd wzięła się u mnie metafora Lustra Organizacji.
Lustro nie jest dashboardem
Dashboard pokazuje wynik. Lustro powinno pomagać zrozumieć, co za tym wynikiem stoi.

Jeżeli sprzedaż spadła o 12%, sama informacja o spadku jest ważna, ale dla organizacji znacznie cenniejsze może być zrozumienie, co do niego doprowadziło. Czy wcześniej pojawiały się sygnały, których nie zauważyliśmy? Czy podobna sytuacja już występowała? Czy potrafimy rozpoznać własne powtarzające się zachowania?
To różnica między obserwowaniem organizacji a próbą jej zrozumienia. I nie dotyczy to wyłącznie przedsiębiorstw. Każda organizacja — urząd, szkoła, szpital, fundacja, stowarzyszenie czy inna grupa ludzi działających wokół wspólnego celu — podejmuje decyzje, zdobywa doświadczenie i tworzy własną historię. Każda może też tę historię utracić albo nie wykorzystać wiedzy, którą już posiada.
Zobaczyć nie oznacza nauczyć się
Pod poprzednim artykułem pojawiła się ciekawa dyskusja. Sebastian Kozikowski zwrócił uwagę na rozróżnienie pomiędzy lesson identified, lesson learned i lesson unlearned. Możemy zauważyć problem, dobrze go opisać, a nawet wskazać rozwiązanie. Jeżeli jednak później działamy dokładnie tak samo, organizacja niczego się nie nauczyła.
Marcin Walczak postawił kolejne pytanie: czy organizacja jest gotowa zaakceptować to, co zobaczy w swoim lustrze, i czy potrafi coś z tym zrobić? To dobrze pokazuje, że samo lustro niczego nie naprawia. Pokazuje obraz. Dopiero to, co organizacja zrobi z tym obrazem, świadczy o jej zdolności do uczenia się i zmiany.
Dobre lustro nie powinno mówić organizacji, że jest piękna. Powinno możliwie wiernie pokazywać jej rzeczywisty stan, także wtedy, kiedy obraz jest niewygodny.
Od lustra do adaptacji
W poprzednim tekście postawiłem tezę, że doświadczenie człowieka nie oznacza jeszcze doświadczenia organizacji. Dzisiaj zrobiłbym kolejny krok: organizacja, która chce być adaptacyjna, musi potrafić spojrzeć na samą siebie. Dostrzegać własne zachowania, pamiętać doświadczenia i konfrontować swoje założenia z rzeczywistością. Nie po to, żeby bez końca się analizować, ale żeby potrafić się zmieniać wtedy, kiedy zmiana jest potrzebna.
Samo zobaczenie potrzeby zmiany prowadzi jednak do kolejnego pytania. Organizacja może dostrzec kilka możliwych dróg działania. Każda może być skuteczna, każda może prowadzić do celu.
Ale czy każdą z nich powinna wybrać?
Moim zdaniem nie. Organizacja adaptacyjna potrzebuje mechanizmów, które pozwalają jej odróżnić nie tylko to, co możliwe i skuteczne, ale również to, co właściwe.
Potrzebuje sit.
I właśnie o nich będzie kolejny tekst.

Pytania i odpowiedzi
Czym jest lustro organizacji?
Metaforą zdolności organizacji do zobaczenia samej siebie: nie tylko aktualnych wyników, ale historii decyzji, ich kontekstu i konsekwencji oraz powtarzających się zachowań. Dobre lustro nie mówi organizacji, że jest piękna – pokazuje rzeczywisty stan, także gdy jest niewygodny.
Czym lustro organizacji różni się od dashboardu?
Dashboard pokazuje, co się wydarzyło, na przykład spadek sprzedaży o 12%. Lustro pomaga zrozumieć, co do tego doprowadziło: czy były wcześniejsze sygnały, czy podobna sytuacja już wystąpiła i czy organizacja rozpoznaje własne powtarzające się zachowania.
Co odróżnia lesson identified od lesson learned?
Organizacja może zauważyć problem, dobrze go opisać, a nawet wskazać rozwiązanie (lesson identified). Jeśli jednak później działa dokładnie tak samo, niczego się nie nauczyła. Lesson learned oznacza zmianę zachowania.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/lustro-organizacji-czy-organizacja-po…




