Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Sita Organizacji. Czy wszystko, co skuteczne, jest właściwe?
W poprzednim tekście pisałem o Lustrze Organizacji — o zdolności organizacji do zobaczenia własnej historii, decyzji, ich kontekstu i konsekwencji. Dyskusja, która pojawiła się później, doprowadziła mnie jednak do pytania jeszcze ważniejszego. Jeżeli organizacja potrafi już zobaczyć siebie, rozumie swoją sytuację i na podstawie wcześniejszych doświadczeń potrafi wskazać kilka możliwych dróg działania, to którą z nich powinna wybrać?

Najprostsza odpowiedź brzmi: tę, która najskuteczniej prowadzi do celu. Tyle że właśnie tutaj zaczyna się problem. Wyobraźmy sobie firmę, która może zwiększyć sprzedaż poprzez wykorzystanie słabości klienta, urząd, który może obniżyć koszty kosztem dostępności swoich usług, albo organizację, która może poprawić wynik, podejmując decyzję korzystną dzisiaj, ale niszczącą zaufanie w dłuższej perspektywie. Każde z tych działań może być racjonalne. Może być policzalne. Może nawet być skuteczne.
Ale skuteczne nie zawsze oznacza właściwe.

Skuteczne nie zawsze znaczy właściwe
Przez lata w zarządzaniu nauczyliśmy się dobrze pytać o cele, wyniki, efektywność i ryzyko. AI dodatkowo zwiększa nasze możliwości. Potrafi analizować ogromne ilości informacji, odnajdywać zależności, symulować scenariusze i wskazywać rozwiązania, których człowiek mógłby nie dostrzec. Im lepsze będą jednak te możliwości, tym ważniejsze stanie się inne pytanie: nie tylko „co możemy zrobić?”, ale również „czego nie powinniśmy zrobić, nawet jeżeli możemy?”
I właśnie tutaj pojawia się idea, którą roboczo nazywam Sitami Organizacji.

Czym są sita organizacji
Jeżeli Lustro pomaga organizacji zobaczyć i zrozumieć samą siebie, Sita powinny pomóc jej ocenić możliwe kierunki działania. Nie chodzi o jeden dodatkowy regulamin ani kolejną procedurę akceptacyjną. Chodzi o coś znacznie bardziej fundamentalnego: o zdolność organizacji do konfrontowania swoich decyzji z tym, kim jest, po co istnieje, dokąd zmierza, jakie wartości deklaruje i jakich granic nie chce przekraczać.
Każda organizacja ma już jakieś sita, nawet jeśli nigdy ich tak nie nazwała. Są nimi wartości właścicieli, kultura, prawo, normy branżowe, doświadczenie zarządzających, oczekiwania klientów czy niepisane zasady funkcjonujące w zespole. Problem polega na tym, że często są one rozproszone, niejednoznaczne albo istnieją wyłącznie w głowach konkretnych ludzi. W jednej sytuacji działają, w innej przegrywają z presją wyniku, czasu albo krótkoterminowej korzyści. Dlatego coraz bardziej interesuje mnie pojęcie konstytucji organizacji.

Konstytucja organizacji jako punkt odniesienia
Nie jako dokumentu wiszącego na ścianie, ale jako trwałego punktu odniesienia dla decyzji. Powinna odpowiadać na kilka fundamentalnych pytań: po co organizacja istnieje, komu i czemu ma służyć, jakie zasady są dla niej nadrzędne, za co bierze odpowiedzialność i gdzie znajdują się granice, których nie przekracza nawet wtedy, gdy ich przekroczenie byłoby opłacalne.
W świecie AI nabiera to zupełnie nowego znaczenia. Do tej pory takie pytania zadawaliśmy głównie ludziom. W przyszłości coraz częściej będziemy otrzymywać rekomendacje generowane przez systemy, które potrafią znaleźć najbardziej prawdopodobną drogę do osiągnięcia celu. Sam cel przestaje więc wystarczać. Jeżeli powiemy systemowi wyłącznie „zwiększ sprzedaż”, „zmniejsz koszty” albo „popraw efektywność”, może wskazać rozwiązanie skuteczne, ale niekoniecznie zgodne z tym, jak organizacja chce działać.
Dlatego uważam, że dojrzała organizacja przyszłości będzie potrzebowała dwóch zdolności jednocześnie: rozumienia rzeczywistości i ograniczania samej siebie. Pierwsza pozwala znaleźć możliwe drogi. Druga pozwala świadomie odrzucić te, którymi nie chce podążać. I być może właśnie zdolność powiedzenia „nie” rozwiązaniu, które jest skuteczne, ale nie jest właściwe, stanie się jednym z najważniejszych przejawów dojrzałości organizacji w epoce AI.
Lustro, sita i to, co dalej
Lustro odpowiada więc na pytanie: „Co widzimy?” Sita dodają kolejne: „Które z możliwych działań są zgodne z tym, kim jesteśmy i kim chcemy pozostać?”
Ale nawet to jeszcze nie wystarcza.
Bo organizacja może zobaczyć właściwą drogę, przepuścić ją przez swoje sita i nadal… niczego nie zmienić.
Za tydzień: Od wiedzy do decyzji.
Pytania i odpowiedzi
Czym są sita organizacji?
Mechanizmami, które pozwalają organizacji ocenić możliwe kierunki działania nie tylko pod kątem skuteczności, lecz także zgodności z jej celem, wartościami, odpowiedzialnością i granicami. Tworzą je wartości właścicieli, kultura, prawo, normy branżowe i niepisane zasady zespołu.
Dlaczego sita są ważniejsze w erze AI?
Bo systemy AI coraz lepiej znajdują najbardziej prawdopodobną drogę do osiągnięcia celu. Jeśli powiemy im tylko „zwiększ sprzedaż” albo „zmniejsz koszty”, wskażą rozwiązanie skuteczne, ale niekoniecznie zgodne z tym, jak organizacja chce działać.
Czym jest konstytucja organizacji w tym ujęciu?
Trwałym punktem odniesienia dla decyzji, odpowiadającym na pytania: po co organizacja istnieje, komu służy, jakie zasady są nadrzędne, za co bierze odpowiedzialność i gdzie są granice, których nie przekracza nawet wtedy, gdy byłoby to opłacalne.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/sita-organizacji-czy-wszystko-co-skut…




