Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Organizacja, która potrafi się uczyć
W poprzednim artykule z tego cyklu postawiłem pytanie, do którego od tamtej pory bardzo często wracam: jak zaprojektować organizację, która potrafi uczyć się szybciej, niż zmienia się świat?

Punktem wyjścia był dla mnie Taleb i jego koncepcja antykruchości. Im dłużej jednak pracuję nad ideą Organizacji Adaptacyjnej, tym bardziej widzę, że odporność na zmianę to za mało.
Organizacja może przetrwać kryzys, dostosować się do nowej technologii, zmienić model działania albo szybko zareagować na to, co dzieje się wokół niej, a mimo wszystko niewiele się z tego nauczyć.
I właśnie to rozróżnienie wydaje mi się dzisiaj bardzo ważne.
Reagowanie nie jest jeszcze uczeniem się
Przez blisko trzy dekady budowania firmy technologicznej przeżyłem kilka dużych zmian technologicznych. Internet, e-commerce, mobile, cloud, SaaS, automatyzację, a teraz AI. Za każdym razem pojawiało się podobne poczucie, że właśnie wydarzyło się coś, co zmieni reguły gry.
I rzeczywiście zmieniało.
Firmy kupowały nowe technologie, wdrażały kolejne systemy, zmieniały procesy i zatrudniały nowych specjalistów. Po pewnym czasie rozwiązania, które wcześniej dawały przewagę, stawały się standardem.
Dzisiaj obserwujemy podobny proces z AI, tylko tempo jest nieporównywalnie większe.
Możemy dać ludziom dostęp do najlepszych modeli, wdrożyć Copiloty i agentów, automatyzować kolejne zadania i w krótkim czasie bardzo mocno zwiększyć produktywność. To wszystko jest potrzebne i sam intensywnie z tych możliwości korzystam.
Tylko coraz częściej zadaję sobie pytanie: czy dzięki temu uczy się człowiek, czy również organizacja?
To nie jest to samo.
Najpierw ustalmy, czym właściwie jest organizacja
Pisząc o organizacjach, najczęściej posługuję się przykładami z biznesu, bo to świat, który znam najlepiej. Ale sama idea Organizacji Adaptacyjnej jest znacznie szersza.
Organizacją może być przedsiębiorstwo, grupa kapitałowa, urząd, ministerstwo, szkoła, uczelnia, szpital, fundacja, stowarzyszenie, NGO, diecezja, dekanat, parafia czy grupa realizująca wspólny projekt.
Może składać się z kilku osób albo z tysięcy. Może działać przez kilka miesięcy albo przez setki lat. Może również być częścią większej organizacji.
Forma prawna, własność czy sposób finansowania są tutaj wtórne.
W najprostszym rozumieniu organizacja to grupa ludzi współdziałających wokół wspólnego celu.
I każda taka organizacja może się uczyć. Albo może przez lata powtarzać te same błędy.

Gdzie właściwie znajduje się wiedza organizacji?
Każdy, kto rozwija organizację od kilkunastu czy kilkudziesięciu lat, zna ten problem.
Wiedza znajduje się wszędzie.
Trochę w systemach. Trochę w dokumentach. Ogromna część w poczcie, komunikatorach, notatkach ze spotkań i rozmowach. Jeszcze więcej w głowach ludzi.
Często najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „czy organizacja posiada tę wiedzę?”, ale: „kto to pamięta?”
Dlaczego kilka lat temu zrezygnowaliśmy z określonego rozwiązania? Dlaczego ten proces wygląda właśnie tak? Co wydarzyło się przy poprzednim projekcie? Dlaczego w podobnej sytuacji podjęliśmy wtedy taką, a nie inną decyzję? Co zadziałało, a co okazało się błędem?
Organizacja zna odpowiedzi na wiele z tych pytań. Problem polega na tym, że często nie potrafi do nich dotrzeć.
Jeszcze ciekawiej robi się wtedy, kiedy odchodzi człowiek posiadający dużą część tego kontekstu. Formalnie organizacja nadal istnieje. Ma te same systemy, procedury, dokumentację i strukturę.
W praktyce fragment jej doświadczenia właśnie zniknął.
Doświadczenie nie zawsze staje się wiedzą
Przez lata przyzwyczailiśmy się do myślenia, że organizacja uczy się poprzez ludzi.
I oczywiście tak jest. Człowiek zdobywa doświadczenie, popełnia błędy, wyciąga wnioski i następnym razem podejmuje lepszą decyzję.
Ale organizacja jest czymś więcej niż sumą ludzi, którzy aktualnie w niej działają.
Jeżeli pięciu managerów wyciągnęło bardzo wartościowy wniosek z projektu, ale pozostał on wyłącznie w ich głowach, nauczyło się pięciu managerów. Niekoniecznie nauczyła się organizacja.

Jeżeli podczas spotkania podejmujemy ważną decyzję, ale po roku nie jesteśmy w stanie odtworzyć jej kontekstu, mamy historię decyzji, ale niekoniecznie mamy wiedzę wynikającą z tej historii.
Jeżeli po trudnym projekcie poprawiamy sposób działania, ale nie zachowujemy doświadczenia, które doprowadziło do tej zmiany, za kilka lat ktoś może ponownie zaproponować rozwiązanie, które już kiedyś sprawdziliśmy.
I właśnie tutaj zaczynam widzieć jedną z najważniejszych różnic pomiędzy organizacją tradycyjną a organizacją adaptacyjną.
Organizacja adaptacyjna powinna posiadać własną zdolność uczenia się
Nie chodzi mi o stworzenie kolejnej bazy wiedzy. Mamy już wystarczająco dużo miejsc, do których można coś zapisać.
Chodzi o coś znacznie ważniejszego: mechanizm, dzięki któremu doświadczenie organizacji wpływa na jej przyszłe zachowanie.
Organizacja podejmuje decyzję. Następnie działa. Pojawia się rezultat. Możemy porównać go z intencją, która stała za decyzją. Sprawdzić, co zadziałało, co nie zadziałało i dlaczego.
Powstała w ten sposób wiedza powinna wrócić do organizacji i mieć wpływ na kolejną decyzję.
Sama idea nie jest oczywiście nowa. Od dziesięcioleci próbujemy budować podobne mechanizmy poprzez controlling, retrospektywy, audyty czy chociażby dobrze znany cykl PDCA: Plan, Do, Check, Act.
Problem polega na tym, że w praktyce ten obieg bardzo często się urywa.
Mamy dane, ale nie mamy kontekstu. Mamy raport, ale nie pamiętamy założeń. Mamy wynik, ale nie potrafimy połączyć go z decyzją, która do niego doprowadziła. Mamy doświadczenie ludzi, ale nie potrafimy zamienić go w trwałe doświadczenie organizacji.
Dlatego zaczynam patrzeć na Organizację Adaptacyjną jak na organizację posiadającą ciągłą pętlę uczenia się.
Obserwuje rzeczywistość, podejmuje decyzje, działa, poznaje rezultaty, zachowuje doświadczenie i wykorzystuje je przy kolejnych działaniach.
Nie raz na kwartał.
Ciągle.

I tutaj AI zaczyna być naprawdę interesujące
Właśnie dlatego coraz mniej interesuje mnie pytanie, ile zadań pracownika możemy wykonać za pomocą AI.
To oczywiście przynosi konkretne efekty biznesowe i przez najbliższe lata będzie ogromnym źródłem wzrostu produktywności.
Ale z perspektywy organizacji znacznie ciekawsze jest inne pytanie:
czy AI może pomóc organizacji uczyć się z własnego doświadczenia?
Po raz pierwszy mamy technologię, która potrafi pracować nie tylko na liczbach i ustrukturyzowanych rekordach. Potrafi analizować język, rozmowy, dokumenty, decyzje i kontekst. Potrafi również odnajdywać zależności pomiędzy informacjami powstającymi w różnych miejscach organizacji.
To otwiera możliwość, której wcześniej w takiej skali właściwie nie mieliśmy.
Możemy zacząć łączyć rozproszoną wiedzę organizacji w sposób pozwalający nie tylko ją przechowywać, ale również rozumieć jej kontekst i wykorzystywać przy kolejnych decyzjach.
Wtedy AI przestaje być wyłącznie narzędziem zwiększającym produktywność pojedynczego człowieka.
Może zacząć zwiększać zdolność uczenia się całej organizacji.
Ale pojawia się kolejny problem
Żeby uczyć się na własnym doświadczeniu, trzeba najpierw wiedzieć, co naprawdę się wydarzyło.
Każda organizacja posiada jakiś obraz samej siebie. W biznesie mamy strukturę organizacyjną, procesy, KPI, raporty finansowe, CRM, ERP i dziesiątki dashboardów. Inne organizacje mają swoje odpowiedniki tych narzędzi.
Tylko czy ten obraz pokazuje, jak organizacja naprawdę funkcjonuje?
Czy widzimy miejsca, w których decyzje się zatrzymują? Czy widzimy zależności pomiędzy ludźmi i zespołami, których nie ma na żadnym schemacie? Czy dostrzegamy przeciążenie, utratę wiedzy, powtarzające się problemy albo drobne sygnały, które osobno niewiele znaczą, ale razem mogą mówić, że z organizacją zaczyna dziać się coś niedobrego?
Od lat próbujemy oglądać organizacje przez raporty, KPI, audyty czy etap „Check” w PDCA.
Być może patrzyliśmy jednak przez niewielkie okna, które sami wcześniej dla nich przygotowaliśmy.
AI może pozwolić zobaczyć znacznie więcej.
I właśnie wtedy doszedłem do kolejnego pytania:
czy organizacja może nauczyć się patrzeć w lustro?

O tym będzie następny tekst z tego cyklu, do którego już teraz zapraszam.
Pytania i odpowiedzi
Czym różni się uczenie się człowieka od uczenia się organizacji?
Jeśli pięciu menedżerów wyciągnęło wartościowy wniosek z projektu, ale został on w ich głowach, nauczyło się pięciu menedżerów, niekoniecznie organizacja. Organizacja uczy się wtedy, gdy doświadczenie wpływa na jej przyszłe zachowanie, niezależnie od tego, kto w niej aktualnie pracuje.
Czym jest pętla uczenia się organizacji?
Mechanizmem, w którym organizacja obserwuje rzeczywistość, podejmuje decyzję, działa, poznaje rezultat, zachowuje doświadczenie i wykorzystuje je przy kolejnych działaniach – nie raz na kwartał, lecz ciągle. Znane próby budowania takiego obiegu to controlling, retrospektywy, audyty czy cykl PDCA.
Jaką rolę może odegrać AI w uczeniu się organizacji?
Po raz pierwszy technologia potrafi pracować nie tylko na ustrukturyzowanych danych, ale na języku, rozmowach, dokumentach i decyzjach, i odnajdywać zależności między informacjami z różnych miejsc organizacji. Może więc zwiększać zdolność uczenia się całej organizacji, a nie tylko produktywność pojedynczego człowieka.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/organizacja-kt%C3%B3ra-potrafi-si%C4%…




