Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Organizacja Adaptacyjna. Próba definicji
Nie wystarczy umieć się zmieniać. Trzeba jeszcze potrafić wystarczająco wcześnie zauważyć, że to my sami wymagamy zmiany.

Od kilku tygodni próbuję opisać coś, co coraz wyraźniej widzę w naszej własnej organizacji. Zacząłem od pytania, czy organizacja może się uczyć. Później pojawiło się Lustro, które pozwala jej zobaczyć samą siebie. Sita, które pomagają odróżnić to, co skuteczne, od tego, co właściwe. Decyzja, która zamienia wiedzę w działanie. Wreszcie Konstytucja Organizacji — punkt odniesienia, dzięki któremu można się zmieniać, nie tracąc tego, kim się jest.
W ostatnim tekście postawiłem kolejne pytanie: czy organizacja potrafi przeprojektować samą siebie?
Byłem przekonany, że zbliżam się już do definicji Organizacji Adaptacyjnej. Dyskusja pod artykułem pokazała mi jednak, że brakuje w niej kilku ważnych elementów.
I chyba właśnie tak powinna powstawać ta definicja — nie przy biurku, lecz w konfrontacji z doświadczeniem ludzi, którzy każdego dnia podejmują decyzje w prawdziwych organizacjach.
Zmiana zaczyna się wcześniej niż decyzja o zmianie
Przez dużą część życia zawodowego zmieniamy organizacje wtedy, kiedy coś zaczyna boleć. Sprzedaż przestaje rosnąć, proces trwa zbyt długo, klient zaczyna narzekać, ludzie odchodzą, technologia się starzeje. Problem staje się wystarczająco widoczny, abyśmy zaczęli działać.
To naturalne. Ale coraz bardziej przekonuje mnie, że prawdziwa adaptacyjność zaczyna się krok wcześniej.
Nie od umiejętności rozwiązania problemu, ale od zdolności zauważenia, że sposób naszego działania przestaje odpowiadać rzeczywistości, zanim jego konsekwencje staną się oczywiste.

To duża różnica.
Organizacja reaktywna potrafi się zmienić, kiedy musi. Organizacja Adaptacyjna powinna potrafić dostrzec, że będzie musiała się zmienić — i rozpocząć ten proces wcześniej.
W świecie AI ta różnica może mieć jeszcze większe znaczenie. Tempo zmian technologicznych powoduje, że czas pomiędzy pierwszym słabym sygnałem a realnym problemem może być coraz krótszy.
Autonomia to również prawo do zakwestionowania procesu
W dyskusjach o nowoczesnych organizacjach często mówimy o autonomii. Chcemy, aby decyzje były podejmowane bliżej miejsca, w którym powstaje wiedza. Żeby ludzie nie musieli z każdą sprawą iść poziom wyżej. Żeby menedżer nie stawał się wąskim gardłem organizacji.
Ale pod ostatnim artykułem pojawiło się pytanie, które przesuwa tę rozmowę znacznie dalej:
czy dając człowiekowi autonomię w procesie, dajemy mu również mandat do zakwestionowania samego procesu?
Bo można mieć dużą swobodę wyboru sposobu wykonania zadania i jednocześnie nigdy nie mieć prawa zapytać, czy zadanie nadal ma sens.
Można doskonale optymalizować proces, którego organizacja już nie potrzebuje.
Można też wykorzystać AI, aby robić to jeszcze szybciej.
Dlatego autonomia w Organizacji Adaptacyjnej nie może kończyć się na prawie do podejmowania decyzji. Musi obejmować możliwość powiedzenia: „ten sposób działania przestał mieć sens — sprawdźmy, czy możemy zaprojektować go inaczej”.
Ale do tego potrzebne jest bezpieczeństwo
Tu pojawia się kolejny warunek.
Trudno oczekiwać, że ludzie będą kwestionowali istniejący sposób działania, jeśli organizacja karze za zadawanie niewygodnych pytań, przyznawanie się do błędów albo eksperyment, który nie przyniósł oczekiwanego rezultatu.
Nie oznacza to obniżenia wymagań. Wręcz przeciwnie.
Można oczekiwać bardzo dobrych rezultatów, a jednocześnie stworzyć przestrzeń do powiedzenia: „nie wiem”, „popełniliśmy błąd”, „potrzebuję pomocy”, „spróbujmy inaczej” albo „ten proces już nam nie służy”.
I zaczynam dostrzegać tutaj ważną zależność.
Bezpieczeństwo daje przestrzeń do zakwestionowania status quo. Autonomia daje mandat do działania. Uczenie się pozwala sprawdzić rezultat. A Konstytucja wyznacza granice, w których możemy eksperymentować bez utraty tożsamości.
Żaden z tych elementów sam w sobie nie tworzy jeszcze Organizacji Adaptacyjnej. Dopiero ich współdziałanie zaczyna budować zdolność organizacji do zmieniania samej siebie.
AI może przyspieszyć również przeszłość
To prowadzi mnie do jeszcze jednego rozróżnienia.
AI daje nam niezwykłą możliwość optymalizacji. Możemy szybciej analizować dane, przygotowywać oferty, tworzyć dokumenty, przekazywać informacje, odpowiadać klientom, programować czy podejmować część decyzji.
Tylko że większa możliwość optymalizacji sprawia, że jeszcze ważniejsze staje się pytanie:
czy wszystko, co potrafimy zoptymalizować, nadal warto optymalizować?
Jeżeli nałożymy AI na stary podział odpowiedzialności, stare silosy i procesy zaprojektowane dla rzeczywistości sprzed kilkunastu lat, możemy otrzymać bardzo nowoczesną technologię wykonującą bardzo stare założenia.

Będziemy szybsi.
Być może tańsi.
Być może nawet bardziej efektywni.
Ale niekoniecznie bardziej adaptacyjni.
Dlatego pytanie „gdzie możemy zastosować AI?” wydaje mi się coraz mniej interesujące.
Znacznie ciekawsze brzmi:
jak zaprojektowalibyśmy tę organizację dzisiaj, gdybyśmy mieli do dyspozycji ludzi, ich doświadczenie, wspólny kontekst i możliwości AI od samego początku?
To pytanie nie prowadzi już do automatyzacji. Prowadzi do przeprojektowania.
Adaptacja nie oznacza jednak ciągłego przeprojektowywania
Tutaj potrzebne jest zastrzeżenie.
Organizacja Adaptacyjna nie może być organizacją żyjącą w permanentnej reorganizacji. Ciągłe zmiany struktur, ról i procesów mogą być równie niebezpieczne jak ich całkowite zamrożenie.
Adaptacyjność nie polega na tym, że wszystko jest płynne.
Wręcz przeciwnie. Żeby świadomie zmieniać samą siebie, organizacja musi wiedzieć, co może zmieniać, a czego zmieniając, przestałaby być sobą.
Dlatego tak ważna stała się dla mnie Konstytucja Organizacji. Nie jako dokument wiszący obok misji i wartości, ale jako rzeczywisty punkt odniesienia dla decyzji. Granice, w których możemy eksperymentować. Zasady, których nie poświęcamy dla krótkoterminowej efektywności. Odpowiedź na pytanie, czego nie chcemy zrobić nawet wtedy, kiedy technologia mówi nam, że możemy.
Paradoksalnie więc zdolność do zmiany potrzebuje czegoś trwałego.
Bez tego adaptacja łatwo może zamienić się w dryf.
Spróbujmy więc definicji
Po kilku tygodniach pisania, rozmów i dyskusji spróbowałbym dzisiaj powiedzieć to tak:
Organizacja Adaptacyjna to organizacja, która potrafi dostrzegać zmianę, uczyć się z własnego doświadczenia i wystarczająco wcześnie kwestionować własny sposób działania, aby świadomie przeprojektowywać swoje decyzje, procesy, role i odpowiedzialności — nie tracąc przy tym swojej tożsamości, wartości i odpowiedzialności.
Nie jest więc po prostu organizacją zwinną.
Nie jest organizacją, która często się reorganizuje.
Nie jest organizacją „AI-first”.
I z pewnością nie jest organizacją, w której człowiek oddaje odpowiedzialność za decyzje technologii.
AI może pomóc jej więcej widzieć, szybciej rozumieć, pamiętać więcej kontekstu, dostrzegać zależności i rozważać więcej możliwych dróg. Ale ostatecznie organizacja pozostaje wspólnotą ludzi działających wokół określonego celu i ponoszących odpowiedzialność za swoje decyzje.
Dlatego coraz mniej interesuje mnie pytanie, jak zbudować organizację odporną na zmianę.
Bardziej interesuje mnie inne:
jak zbudować organizację, która potrafi zmieniać samą siebie, zanim rzeczywistość zmusi ją do tego?
Być może właśnie tutaj zaczyna się Organizacja Adaptacyjna.
Pozostaje jednak jeszcze jedno pytanie. Jeśli organizacja ma potrafić obserwować, uczyć się, podejmować decyzje i przeprojektowywać samą siebie, to być może powinniśmy przestać patrzeć na nią przede wszystkim jak na strukturę.
Może organizacja jest czymś znacznie bardziej żywym?
Pytania i odpowiedzi
Jak brzmi definicja Organizacji Adaptacyjnej?
Organizacja Adaptacyjna to organizacja, która potrafi dostrzegać zmianę, uczyć się z własnego doświadczenia i wystarczająco wcześnie kwestionować własny sposób działania, aby świadomie przeprojektowywać swoje decyzje, procesy, role i odpowiedzialności, nie tracąc przy tym swojej tożsamości, wartości i odpowiedzialności.
Czym Organizacja Adaptacyjna nie jest?
Nie jest po prostu organizacją zwinną, organizacją, która często się reorganizuje, ani organizacją „AI-first”. Nie jest też organizacją, w której człowiek oddaje odpowiedzialność za decyzje technologii.
Jakie warunki muszą współdziałać, by organizacja była adaptacyjna?
Bezpieczeństwo daje przestrzeń do zakwestionowania status quo, autonomia daje mandat do działania, uczenie się pozwala sprawdzić rezultat, a konstytucja wyznacza granice eksperymentów bez utraty tożsamości. Żaden z tych elementów sam nie wystarcza.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/organizacja-adaptacyjna-pr%C3%B3ba-de…




