Biuletyn Organizacje Adaptacyjne
Czy organizacja potrafi przeprojektować samą siebie?
Organizacje zmieniają się cały czas. Wdrażają nowe systemy, przebudowują procesy, tworzą stanowiska, likwidują działy, zmieniają strukturę, strategię, produkty i modele sprzedaży. Dzisiaj, pod wpływem AI, tempo tych zmian jeszcze przyspiesza.

Ale coraz częściej zastanawiam się, czy zmienianie organizacji jest tym samym co zdolność organizacji do zmieniania samej siebie.
Moim zdaniem nie.
Pierwsze jest reakcją na zmianę. Drugie jest kompetencją organizacji.
I właśnie tutaj zaczyna się dla mnie jedna z najważniejszych cech Organizacji Adaptacyjnej.
Zmiana nie oznacza jeszcze adaptacji
W poprzednim tekście pisałem o Konstytucji Organizacji i o pozornym paradoksie: żeby organizacja mogła szybko się zmieniać, musi najpierw wiedzieć, czego zmieniać nie chce. Dyskusja pod tekstem bardzo mocno poszła w stronę autonomii, mandatu do podejmowania decyzji i odpowiedzialności.
Pojawiło się pytanie, jak zmniejszyć zależność organizacji od zarządu bez utraty kontroli. Jak sprawić, żeby decyzja mogła powstawać blisko miejsca, w którym pojawia się wiedza. Jak wyznaczyć granice, w których człowiek może działać samodzielnie, bez każdorazowego szukania arbitra „wyżej”.
Ale jest jeszcze kolejny poziom tego problemu.
Co się dzieje, kiedy człowiek działający najbliżej klienta odkrywa nie tylko, że trzeba podjąć decyzję, ale że sam sposób działania organizacji przestał odpowiadać rzeczywistości?
Może się okazać, że problemem nie jest pojedyncza decyzja. Problemem może być proces, który kiedyś działał, ale dzisiaj tylko spowalnia organizację. Rola, która powstała kilka lat temu, ale przestała mieć sens. Podział odpowiedzialności powodujący nieustanne przekazywanie spraw pomiędzy działami. Albo model biznesowy, który nadal przynosi wynik, ale coraz słabiej odpowiada na zmianę rynku.
Wtedy nie wystarczy podjąć lepszej decyzji.
Trzeba zakwestionować fragment organizacji, który tę decyzję produkuje.
Organizacje potrafią utrwalać własną przeszłość
To jest szczególnie trudne, ponieważ większość organizacji została zaprojektowana na podstawie doświadczeń z przeszłości. Procesy powstawały jako odpowiedź na konkretne problemy. Struktury miały uporządkować rosnącą firmę. Procedury miały ograniczyć błędy. Kolejne poziomy akceptacji pojawiały się po sytuacjach, których organizacja nie chciała powtórzyć.
W momencie ich tworzenia często miały sens.
Problem zaczyna się wtedy, gdy rzeczywistość się zmienia, a organizacja nadal działa według odpowiedzi na pytania, których nikt już nie zadaje.
To chyba jedna z ciekawszych cech organizacji: potrafimy przez lata wykonywać określone czynności tylko dlatego, że kiedyś ktoś uznał je za potrzebne. Z czasem zapominamy nawet, dlaczego powstały. Pozostaje proces.
Dlatego prawdziwa adaptacja nie może polegać wyłącznie na dokładaniu nowych elementów.

Czasami organizacja musi umieć powiedzieć: to rozwiązanie było właściwe wtedy, ale dzisiaj już nim nie jest.
I świadomie je przeprojektować.
Nie chodzi o ciągłą reorganizację
Słowo „przeprojektowanie” może kojarzyć się z kolejną reorganizacją, zmianą struktury albo konsultantami przesuwającymi prostokąty na schemacie organizacyjnym. Nie o to mi chodzi.
Organizacja, która bez przerwy się reorganizuje, wcale nie musi być adaptacyjna. Może być po prostu niestabilna.
Adaptacyjność widzę inaczej. Organizacja obserwuje rezultaty własnego działania, potrafi wrócić do kontekstu wcześniejszych decyzji i rozpoznać powtarzający się problem. Następnie zadaje pytanie, czy źródłem problemu jest pojedyncza decyzja, czy może sposób, w jaki została zaprojektowana część organizacji.
Dopiero wtedy pojawia się zmiana.
Czasami będzie nią uproszczenie procesu. Innym razem przesunięcie odpowiedzialności bliżej klienta, zmiana roli człowieka, usunięcie niepotrzebnej akceptacji albo zupełnie nowy sposób współpracy pomiędzy zespołami. Jeszcze innym razem organizacja może dojść do wniosku, że zmienić trzeba produkt, sposób zarabiania albo własną strukturę.
To nie jest więc zdolność do ciągłego zmieniania wszystkiego.
To zdolność do rozpoznawania, co należy przeprojektować, dlaczego należy to zrobić i czy zmiana rzeczywiście przyniosła oczekiwany rezultat.
AI może ujawnić, jak wiele naszej organizacji jest dzisiaj umowne
Przez ostatnie dekady wiele elementów organizacji wynikało z ograniczeń ludzi i technologii. Informacja musiała przechodzić pomiędzy kolejnymi osobami. Wiedza była zamknięta w działach. Analiza wymagała czasu. Manager był często nie tylko osobą odpowiedzialną za decyzję, ale również miejscem, przez które musiała przejść informacja.
AI zaczyna zmieniać część tych założeń.
Jeżeli dostęp do wiedzy staje się szybszy, analiza może odbywać się niemal natychmiast, a człowiek może otrzymać kontekst i rekomendację bez przechodzenia przez kilka szczebli organizacji, część procesów zaprojektowanych w poprzedniej epoce może po prostu przestać być potrzebna.
I tutaj widzę znacznie większą zmianę niż samo zwiększenie produktywności pracowników.
Najciekawsze pytanie nie brzmi dla mnie: jak wykorzystać AI w obecnej organizacji?
Bardziej interesuje mnie:
jak powinna wyglądać organizacja, jeżeli AI staje się naturalnym elementem jej działania?
To zupełnie inna perspektywa.
Pierwsze pytanie prowadzi do automatyzowania istniejących procesów. Drugie pozwala zapytać, czy te procesy w ogóle powinny istnieć w obecnej formie.
Możemy przecież bardzo skutecznie zautomatyzować coś, czego organizacja już dawno nie potrzebuje.
Konstytucja daje możliwość zmiany bez utraty tożsamości
I tutaj wracam do poprzedniego tekstu.
Jeżeli organizacja ma potrafić przeprojektowywać własne procesy, role, strukturę czy sposób podejmowania decyzji, potrzebuje punktu odniesienia. W przeciwnym razie adaptacja może bardzo szybko zamienić się w ciągłą optymalizację wszystkiego, co da się zmierzyć.
Dlatego Konstytucja Organizacji zaczyna mieć dla mnie jeszcze większe znaczenie.
Nie jako dokument blokujący zmianę, ale właśnie jako coś, co umożliwia bezpieczną zmianę.
Jeżeli wiemy, po co istniejemy, jakie wartości rzeczywiście kierują naszymi decyzjami, za co bierzemy odpowiedzialność i jakich granic nie chcemy przekraczać, możemy znacznie odważniej eksperymentować z całą resztą.
Proces może się zmienić. Rola może się zmienić. Struktura może się zmienić. Technologia może się zmienić. Model działania również może się zmienić.
Organizacja nie musi przy tym za każdym razem odpowiadać od początku na pytanie, kim właściwie jest.
Być może właśnie dlatego stabilny fundament nie jest przeciwieństwem adaptacyjności. Jest jednym z jej warunków.
Od organizacji zmienianej do organizacji, która potrafi się zmieniać
Przez większość mojej drogi biznesowej patrzyłem na zmianę podobnie jak wielu przedsiębiorców. Pojawiał się problem, więc zmienialiśmy proces. Firma rosła, więc zmienialiśmy strukturę. Technologia dawała nowe możliwości, więc wdrażaliśmy kolejne rozwiązania.
Dzisiaj zaczynam patrzeć na to inaczej.
Być może kolejnym etapem rozwoju organizacji nie jest coraz lepsze zarządzanie zmianą. Być może jest nim wbudowanie zdolności do zmiany w samą organizację.
Tak, aby potrafiła zauważyć, że coś przestało działać. Zrozumieć dlaczego. Sięgnąć do własnego doświadczenia. Rozpoznać, czy problemem jest decyzja, proces, rola czy sposób działania. Zaproponować zmianę. Przeprowadzić ją w granicach swojej Konstytucji. A później sprawdzić, czy rzeczywiście była lepsza i czego organizacja może się dzięki niej nauczyć.
Wtedy wcześniejsze elementy tej serii zaczynają tworzyć większą całość. Organizacja uczy się ze swojego doświadczenia. Lustro pozwala jej zobaczyć samą siebie. Sita pomagają odróżniać możliwe drogi. Decyzja zamienia wiedzę w działanie. Konstytucja wyznacza granice. A zdolność do przeprojektowania samej siebie sprawia, że zdobyta wiedza może zmienić nie tylko kolejną decyzję, ale również sposób funkcjonowania organizacji.
I chyba właśnie tutaj dochodzę do pytania, które od początku towarzyszy mi w tym cyklu.
Co właściwie oznacza, że organizacja jest adaptacyjna?
Coraz mniej widzę ją jako organizację, która po prostu szybko reaguje na zmianę.
Coraz bardziej jako organizację, która potrafi uczyć się wystarczająco szybko, aby świadomie zmieniać samą siebie, nie tracąc przy tym tego, kim jest.
I być może właśnie od tego powinniśmy zacząć jej definicję.
Pytania i odpowiedzi
Czym różni się zmienianie organizacji od jej zdolności do zmieniania samej siebie?
Pierwsze to reakcja na zmianę: nowy system, reorganizacja, nowe stanowiska. Drugie to kompetencja organizacji: obserwuje rezultaty własnego działania, wraca do kontekstu decyzji, rozpoznaje powtarzający się problem i pyta, czy jego źródłem jest decyzja, czy sposób zaprojektowania części organizacji.
Dlaczego AI pokazuje, jak wiele w organizacji jest umowne?
Bo wiele elementów organizacji wynikało z ograniczeń ludzi i technologii: informacja musiała przechodzić między osobami, wiedza była zamknięta w działach, a menedżer był miejscem, przez które musiał przejść kontekst. Gdy AI znosi część tych ograniczeń, procesy zaprojektowane w poprzedniej epoce mogą przestać być potrzebne.
Czy organizacja adaptacyjna to organizacja w ciągłej reorganizacji?
Nie. Organizacja, która bez przerwy się reorganizuje, może być po prostu niestabilna. Adaptacyjność to zdolność rozpoznania, co należy przeprojektować, dlaczego i czy zmiana rzeczywiście przyniosła oczekiwany rezultat – w granicach konstytucji organizacji.
Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/czy-organizacja-potrafi-przeprojektow…




