Osoba opiera dłoń na masywnym bloku jasnego kamienia w atrium z drzewem

Biuletyn Organizacje Adaptacyjne

Konstytucja Organizacji. Co pozostaje niezmienne, kiedy wszystko się zmienia?

Organizacja Adaptacyjna z definicji musi potrafić się zmieniać. Uczyć się, podejmować decyzje na podstawie nowych doświadczeń, zmieniać procesy, role, produkty, a czasem nawet całe modele działania.

Ilustracja do artykułu „Konstytucja Organizacji. Co pozostaje niezmienne, kiedy wszystko się zmienia?”

Ale im dłużej o tym myślę, tym bardziej dochodzę do pozornego paradoksu.

Żeby organizacja mogła naprawdę szybko się zmieniać, musi najpierw wiedzieć, czego zmieniać nie może.

W poprzednim tekście pisałem o przejściu od wiedzy do decyzji. Dyskusja pod nim poszła jednak krok dalej. Grzegorz Klimarczyk zwrócił uwagę na sytuację, którą chyba zna większość organizacji: wiedza znajduje się „na dole”, mandat do decyzji „na górze”, a pomiędzy nimi tworzy się kolejka. Szczególnie została ze mną jego myśl, że odwaga może przestać być wyłącznie cechą człowieka, a stać się właściwością dobrze zaprojektowanego systemu.

To prowadzi mnie właśnie do Konstytucji Organizacji.

Wartości na ścianie nie wystarczą

Większość organizacji posiada jakieś wartości. Są zapisane w strategii, prezentacji dla nowych pracowników albo wiszą na ścianie. Klient. Odpowiedzialność. Zaufanie. Rozwój. Szacunek.

Problem pojawia się wtedy, kiedy trzeba na ich podstawie podjąć trudną decyzję.

Czy rezygnujemy z dużego klienta, jeżeli jego oczekiwania są sprzeczne z tym, jak chcemy działać? Czy handlowiec może odmówić sprzedaży rozwiązania, jeżeli uważa, że klient go nie potrzebuje? Czy manager może samodzielnie zmienić proces, jeżeli widzi, że obecny przestał działać? Czy możemy zwiększyć wynik, jeżeli ceną będzie pogorszenie jakości albo przeniesienie konsekwencji naszej decyzji na kogoś innego?

Wtedy okazuje się, czy wartości rzeczywiście sterują organizacją, czy jedynie ją opisują.

I właśnie dlatego używam słowa konstytucja.

Nie myślę o kolejnym dokumencie. Myślę o zbiorze fundamentalnych zasad, które określają, kim jesteśmy jako organizacja, po co istniejemy, czego nie poświęcimy w pogoni za wynikiem, gdzie przebiegają nasze granice i kto ma prawo podejmować określone decyzje.

To różnica pomiędzy deklaracją a punktem odniesienia.

Wartości opisują organizację. Konstytucja zaczyna działać wtedy, kiedy trzeba dokonać wyboru.
Wartości opisują organizację. Konstytucja zaczyna działać wtedy, kiedy trzeba dokonać wyboru.

Im więcej autonomii, tym ważniejsze granice

Przez lata próbowaliśmy kontrolować organizacje przede wszystkim poprzez hierarchię. Decyzja przechodziła wyżej, potem jeszcze wyżej, aż trafiała do osoby posiadającej odpowiedni mandat.

Ten model ma jednak swoją cenę.

Jeżeli człowiek najbliżej klienta widzi problem dzisiaj, ale decyzja może zostać podjęta za dwa tygodnie, organizacja formalnie zachowała kontrolę, ale mogła stracić zdolność reagowania.

Organizacja Adaptacyjna potrzebuje czegoś odwrotnego: więcej decyzji podejmowanych bliżej miejsca, w którym powstaje wiedza.

To nie oznacza jednak dowolności.

Autonomia bez granic może prowadzić do chaosu. Granice bez autonomii prowadzą natomiast do bezwładu. Konstytucja powinna pozwolić organizacji utrzymać napięcie pomiędzy jednym a drugim.

Człowiek powinien wiedzieć: tutaj możesz zdecydować sam. Tutaj powinieneś poprosić innych o perspektywę. Tutaj potrzebujesz zgody. A tutaj znajduje się granica, której nie przekraczamy, nawet jeśli jej przekroczenie dałoby nam szybszy wzrost, większą sprzedaż czy niższy koszt.

Wtedy odwaga rzeczywiście może przestać być wyłącznie cechą charakteru.

Może stać się właściwością organizacji.

Autonomia bez granic prowadzi do chaosu. Granice bez autonomii prowadzą do bezwładu.
Autonomia bez granic prowadzi do chaosu. Granice bez autonomii prowadzą do bezwładu.

AI sprawi, że to pytanie stanie się jeszcze ważniejsze

Dzisiaj dyskutujemy przede wszystkim o tym, co AI będzie potrafiła zrobić.

Za chwilę znacznie ważniejsze może stać się inne pytanie:

co pozwolimy jej zrobić?

Jeżeli AI będzie potrafiła analizować tysiące przypadków, proponować rozwiązania i znajdować coraz skuteczniejsze drogi do celu, sama skuteczność przestanie być wystarczającym kryterium.

Algorytm może znaleźć sposób na maksymalizację sprzedaży. Ale skąd ma wiedzieć, że organizacja nie chce sprzedawać klientowi czegoś, czego ten nie potrzebuje?

Może znaleźć sposób na obniżenie kosztu. Ale skąd ma wiedzieć, jakiego kosztu organizacja nie chce przerzucić na pracownika, klienta albo partnera?

Może wskazać najszybszą drogę do celu. Ale skąd ma wiedzieć, że istnieją drogi, którymi ta konkretna organizacja po prostu nie chce iść?

To nie jest już problem technologiczny.

To problem tożsamości organizacji.

I właśnie tutaj wcześniejsze elementy tej układanki zaczynają mi się łączyć. Lustro pozwala organizacji zobaczyć, co wie i czego nauczyła się ze swojej historii. Sita pomagają ocenić możliwe drogi. Decyzja zamienia wiedzę w działanie. Ale potrzebny jest jeszcze punkt odniesienia, dzięki któremu wszystkie te elementy pozostają spójne.

Tym punktem może być Konstytucja Organizacji.

LUSTRO → SITA → DECYZJA
LUSTRO → SITA → DECYZJA

Konstytucja nie wybiera drogi za człowieka. Wyznacza przestrzeń, w której organizacja chce podejmować swoje decyzje.

Konstytucja nie może zatrzymać adaptacji

I tutaj pojawia się najtrudniejsze pytanie.

Jeżeli organizacja ma stale się uczyć i przeprojektowywać samą siebie, czy jej konstytucja również może się zmieniać?

Myślę, że tak.

Ale nie tak łatwo jak proces, strukturę czy sposób działania.

Organizacja może odkryć, że pewne przekonania przestały odpowiadać rzeczywistości. Może dojrzeć. Może lepiej zrozumieć konsekwencje swoich wcześniejszych decyzji. Konstytucja nie może więc stać się dogmatem chroniącym organizację przed uczeniem się.

Jednocześnie nie może zmieniać się za każdym razem, gdy zaczyna przeszkadzać w osiągnięciu krótkoterminowego celu. Bo wtedy przestaje być konstytucją.

Być może właśnie tutaj znajduje się jedna z najważniejszych różnic pomiędzy organizacją, która tylko szybko reaguje, a organizacją naprawdę adaptacyjną.

Adaptacja nie oznacza zmieniania wszystkiego. Oznacza umiejętność rozpoznania, co należy zmienić, a czego warto bronić.

I dlatego Konstytucja Organizacji nie jest dla mnie końcem tej układanki. Jest raczej fundamentem, który pozwala zrobić następny krok.

Bo kiedy organizacja potrafi już zobaczyć siebie, uczyć się ze swojego doświadczenia, filtrować możliwe drogi, podejmować decyzje i zna granice swojej autonomii, pojawia się kolejne pytanie:

Czy potrafi na podstawie tego wszystkiego świadomie przeprojektowywać samą siebie?

I chyba właśnie tam zaczyna się prawdziwa adaptacyjność.

Do tego chciałbym dojść w kolejnym tekście.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest konstytucja organizacji?

Nie kolejnym dokumentem z wartościami, lecz zbiorem fundamentalnych zasad określających, kim organizacja jest, po co istnieje, czego nie poświęci w pogoni za wynikiem, gdzie przebiegają jej granice i kto ma prawo podejmować określone decyzje. To różnica między deklaracją a punktem odniesienia.

Jak konstytucja łączy się z autonomią?

Autonomia bez granic prowadzi do chaosu, granice bez autonomii do bezwładu. Konstytucja pozwala utrzymać napięcie między nimi: człowiek wie, gdzie może zdecydować sam, gdzie potrzebuje perspektywy innych, gdzie zgody, a gdzie jest granica, której nie przekraczamy nawet dla szybszego wzrostu.

Czy konstytucja organizacji może się zmieniać?

Tak, ale nie tak łatwo jak proces czy struktura. Organizacja może dojrzeć i lepiej zrozumieć konsekwencje swoich decyzji, więc konstytucja nie może stać się dogmatem. Nie może jednak zmieniać się za każdym razem, gdy przeszkadza w osiągnięciu krótkoterminowego celu – wtedy przestaje być konstytucją.

Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/konstytucja-organizacji-co-pozostaje-…

Polecane tematy w Bibliotece wiedzy

Polecane tematy

Zobacz wszystkie tematy

Organizacja adaptacyjna

Modele, praktyki i przykłady organizacji, które uczą się szybciej niż otoczenie.

AI w organizacjach

Jak wdrażać AI odpowiedzialnie – od strategii po codzienną pracę zespołów.

Przywództwo

Liderzy w erze niepewności: decyzje, zaufanie, kultura adaptacji.

Sektor publiczny

Administracja i instytucje publiczne wobec zmiany technologicznej.

Menu