Kobieta przy biurku z zamkniętym laptopem, stosem papierowych formularzy i maszyną do pisania

Biuletyn Organizacje Adaptacyjne

AI nie zmieni organizacji. Zmieni ją dopiero organizacja, która potrafi wykorzystać AI

Możemy wdrożyć najnowocześniejszą technologię do organizacji, która nadal myśli, decyduje i działa według zasad sprzed kilkudziesięciu lat. I właśnie dlatego rewolucja AI może okazać się dla wielu organizacji znacznie mniejszą zmianą, niż dzisiaj oczekujemy.

Ilustracja do artykułu „AI nie zmieni organizacji. Zmieni ją dopiero organizacja, która potrafi wykorzystać AI”

Przez ostatnie miesiące obserwuję, jak szybko zmienia się sposób, w jaki organizacje zaczynają korzystać ze sztucznej inteligencji. Narzędzia, które jeszcze niedawno wydawały się eksperymentem, stają się częścią codziennej pracy. Analizy powstają w minutach zamiast godzin. Dokumenty, których przygotowanie zajmowało dni, można opracować znacznie szybciej. Wiedza, do której dostęp wymagał wcześniej wielu rozmów i spotkań, zaczyna być dostępna niemal natychmiast.

To wszystko jest imponujące. Sam uczestniczę w tej zmianie i widzę jej rezultaty.

A jednak coraz częściej zadaję sobie pytanie, czy rzeczywiście zmieniamy organizacje, czy tylko sprawiamy, że potrafią szybciej wykonywać to, co robiły dotychczas.

Bo pomiędzy wdrożeniem AI a transformacją organizacji istnieje różnica, której nie powinniśmy przeoczyć.

Możemy przyspieszyć analizę, pozostawiając niezmieniony sposób podejmowania decyzji. Możemy zautomatyzować przygotowanie dokumentu, nie kwestionując, dlaczego ten dokument w ogóle powstaje. Możemy udostępnić pracownikom znacznie więcej wiedzy, nadal wymagając, żeby każda ważniejsza decyzja przechodziła przez te same szczeble akceptacji.

W każdym z tych przypadków technologia działa.

Ale organizacja pozostaje taka sama.

Przyspieszanie przeszłości

W jednym z poprzednich tekstów postawiłem tezę, że największym zagrożeniem związanym z AI może być nie to, że zastąpi człowieka, ale że pozwoli nam znacznie szybciej robić rzeczy, których organizacja już dawno nie powinna robić.

Dzisiaj widzę ten problem jeszcze wyraźniej.

Przez dziesięciolecia budowaliśmy organizacje dostosowane do określonych ograniczeń. Informacje były trudno dostępne. Wiedza znajdowała się w głowach konkretnych osób. Analiza wymagała czasu, a przekazywanie dokumentów i uzgadnianie decyzji angażowało wiele stanowisk.

W tych warunkach tworzenie kolejnych procedur, specjalizacji, poziomów zarządzania i mechanizmów kontroli często miało uzasadnienie.

Ale jeśli część tych ograniczeń zaczyna znikać, to czy nadal powinniśmy organizować pracę w ten sam sposób?

Wyobraźmy sobie proces, w którym przygotowanie analizy zajmowało kilka dni, a następnie dokument przechodził przez kolejne poziomy akceptacji. AI może skrócić przygotowanie analizy do kilkunastu minut. Jeżeli jednak dokument nadal czeka kilka dni na te same decyzje, poprawiliśmy wydajność jednego etapu, ale niekoniecznie zdolność całej organizacji do działania.

Podobnie w sprzedaży, obsłudze klienta czy administracji. Możemy automatyzować kolejne czynności, nie zauważając, że sam proces został zaprojektowany dla świata, w którym człowiek nie miał dostępu do informacji, wiedzy i możliwości analitycznych, jakie ma dzisiaj.

I tu pojawia się ryzyko, które nazwałbym przyspieszaniem przeszłości.

Technologia przyszłości zaczyna obsługiwać organizację zaprojektowaną według logiki przeszłości.

AI może przyspieszyć istniejące procesy. Nie oznacza to jednak, że zmienia sposób funkcjonowania organizacji.
AI może przyspieszyć istniejące procesy. Nie oznacza to jednak, że zmienia sposób funkcjonowania organizacji.

Najtrudniejsze może być oduczanie się

W dyskusji pod poprzednim artykułem Maciej Synoradzki zwrócił uwagę na problem, który szczególnie mocno odczuwamy również we własnej transformacji.

Najtrudniej zakwestionować rozwiązania, które nadal przynoszą dobre wyniki.

To ważne, bo przez lata budowaliśmy organizacje wokół rozwijania kompetencji, zdobywania doświadczenia i doskonalenia sprawdzonych sposobów działania. Cenimy ludzi, którzy szybko się uczą, rozumieją coraz więcej i potrafią wykorzystywać zgromadzoną wiedzę.

Sami mamy zespół inteligentnych ludzi, którzy bardzo szybko przyswajają nowe technologie i sposoby pracy. A jednak odkrywamy coś paradoksalnego.

Znacznie trudniejsze od nauczenia się czegoś nowego bywa oduczenie się tego, co przez lata uznawaliśmy za oczywiste.

W świecie AI zdolność do oduczania się utrwalonych sposobów działania może być równie ważna jak szybkość zdobywania nowych kompetencji.
W świecie AI zdolność do oduczania się utrwalonych sposobów działania może być równie ważna jak szybkość zdobywania nowych kompetencji.

W świecie AI coraz większego znaczenia nabiera więc unlearning — świadome kwestionowanie i porzucanie utrwalonych założeń, nawyków oraz sposobów działania, które przestają odpowiadać rzeczywistości.

Nie chodzi o odrzucanie doświadczenia. Przeciwnie, doświadczenie pozostaje niezwykle cenne. Problem pojawia się wtedy, kiedy zaczynamy traktować wnioski wyciągnięte z przeszłości jak niezmienne zasady przyszłości.

Co więcej, im bardziej byliśmy skuteczni w dotychczasowym modelu, tym trudniej może być nam go zakwestionować.

Być może dlatego transformacja AI wymaga nie tylko uczenia ludzi nowych kompetencji, ale również stworzenia przestrzeni, w której mogą podważać to, co sami przez lata doskonalili.

Czy organizacja pozwala ludziom kwestionować własny sukces?

Maciej postawił w naszej dyskusji jeszcze jedno pytanie: czy rzeczywiście dajemy ludziom przestrzeń do kwestionowania rozwiązań, które nadal przynoszą wyniki?

To pytanie dotyczy już nie tyle kompetencji pracowników, ile samego sposobu funkcjonowania organizacji.

Jeżeli oceniamy zespoły wyłącznie przez realizację bieżących celów, trudno oczekiwać, że będą samodzielnie podważać procesy, dzięki którym te cele osiągają. Jeżeli nagradzamy przede wszystkim przewidywalność i zgodność z procedurą, trudno wymagać odwagi w eksperymentowaniu. Jeżeli każda propozycja zmiany musi pokonać wiele szczebli akceptacji, nawet najbardziej otwarci na naukę ludzie mogą z czasem przestać ją proponować.

Możemy więc mieć organizację pełną inteligentnych, ambitnych i szybko uczących się ludzi, która jako całość nie potrafi się zmieniać.

To jeden z najważniejszych paradoksów, jakie dostrzegam.

Zdolność ludzi do uczenia się nie oznacza jeszcze zdolności organizacji do adaptacji.

Ta druga zależy również od tego, jakie zachowania organizacja umożliwia, jakie decyzje pozwala podejmować i za co rzeczywiście nagradza ludzi.

I właśnie dlatego transformacja AI nie może ograniczyć się do wyposażenia pracowników w nowe narzędzia.

AI nie naprawi sposobu podejmowania decyzji

W poprzednim artykule pisałem, że organizacja nie jest strukturą, lecz żywym systemem decyzji i relacji pomiędzy ludźmi, wiedzą, procesami, technologią oraz otoczeniem.

AI zaczyna wpływać na niemal każdy z tych elementów. Może poszerzać dostęp do wiedzy, przyspieszać analizę, pomagać dostrzegać zależności i przygotowywać rekomendacje.

Ale sama dostępność lepszej informacji nie oznacza jeszcze, że organizacja podejmie lepszą decyzję.

Jeżeli człowiek posiadający najlepszy kontekst nie ma prawa zdecydować, technologia może jedynie sprawić, że szybciej przygotuje materiał dla kogoś innego. Jeżeli organizacja nie potrafi wyciągać wniosków z własnych błędów, AI może pomóc je opisać, ale nie zagwarantuje, że cokolwiek zmieni się w jej sposobie działania.

Jeżeli natomiast nie mamy odwagi zakwestionować sensu procesu, automatyzacja może tylko utrwalić jego istnienie.

To prowadzi mnie do coraz mocniejszego przekonania, że prawdziwa wartość AI dla organizacji nie wynika wyłącznie z tego, ile pracy potrafi wykonać za człowieka, ale z tego, jak bardzo pozwala organizacji zmienić sposób, w jaki korzysta z wiedzy i podejmuje decyzje.

A to nie jest już wyłącznie problem technologiczny.

To problem organizacyjny.

Organizacja musi być gotowa na możliwości, które daje jej AI

Krzysztof Drgas w komentarzu pod ostatnim artykułem postawił hipotezę, że AI nie zmieni organizacji, które nie potrafią zmieniać samych siebie. Przyspieszy jedynie to, co już w nich działa.

Myślę, że to bardzo trafny punkt wyjścia.

Przez lata przyzwyczailiśmy się do myślenia o transformacji technologicznej jako o wdrożeniu nowego rozwiązania. Najpierw wybieramy technologię, potem przygotowujemy projekt, szkolimy ludzi, zmieniamy procedury i próbujemy osiągnąć zakładane korzyści.

Taki sposób działania nadal ma swoje miejsce. Ale AI stawia przed nami znacznie szersze pytanie.

Co jeśli technologia zmienia nie tylko sposób wykonania pracy, lecz również założenia, według których tę pracę zorganizowaliśmy?

Wtedy nie wystarczy wdrożyć narzędzia. Trzeba być gotowym zakwestionować podział odpowiedzialności, sposób przepływu wiedzy, miejsce podejmowania decyzji, a czasem nawet sens istnienia części dotychczasowych działań.

Nie oznacza to, że każda organizacja powinna nieustannie reorganizować swoje struktury. Nie oznacza też, że każda możliwość technologiczna powinna zostać wykorzystana.

Wcześniej pisałem o Konstytucji Organizacji — o celu, wartościach, zasadach i granicach, które pozwalają zmieniać sposób działania bez utraty własnej tożsamości.

W świecie AI to rozróżnienie staje się jeszcze ważniejsze.

Bo zdolność do wykorzystania technologii nie polega na bezrefleksyjnym podporządkowaniu się wszystkim jej możliwościom. Polega również na świadomym rozpoznaniu, co warto zmienić, czego nie należy zmieniać i dlaczego.

Technologia nie zastąpi zdolności do zmiany

Coraz bardziej dochodzę do przekonania, że w nadchodzących latach przewaga organizacji nie będzie wynikała wyłącznie z tego, kto pierwszy wdroży AI albo kto będzie dysponował najbardziej zaawansowanymi narzędziami.

Znacznie ważniejsze może okazać się to, która organizacja potrafi najszybciej zrozumieć konsekwencje nowych możliwości dla własnego sposobu działania.

Która potrafi zauważyć, że dotychczasowy proces przestaje mieć sens, zanim stanie się kosztownym problemem. Która umie zakwestionować własne założenia, nawet kiedy nadal osiąga dobre wyniki. Która potrafi połączyć wiedzę ludzi z możliwościami technologii i zmienić sposób podejmowania decyzji, nie rozmywając odpowiedzialności.

Innymi słowy — która nie tylko wdraża nowe rozwiązania, ale sama posiada zdolność do zmiany.

I właśnie tutaj widzę zasadniczą różnicę pomiędzy organizacją korzystającą z AI a Organizacją Adaptacyjną.

Pierwsza może wykorzystywać AI do poprawiania istniejącego sposobu działania.

Druga potrafi wykorzystać nowe możliwości również do zakwestionowania i świadomego przeprojektowania tego sposobu działania.

Nie dlatego, że technologia podejmuje za nią decyzję o zmianie. Dlatego, że sama potrafi rozpoznać, kiedy taka decyzja staje się potrzebna.

AI nie zmieni organizacji. Zmieni ją dopiero organizacja, która potrafi wykorzystać AI.

I tu pojawia się pytanie, do którego chcę wrócić w kolejnym tekście.

Skoro technologia rozwija się coraz szybciej, a warunki działania organizacji zmieniają się niemal nieustannie, czy nadal możemy traktować zmianę jak projekt, który ma swój początek, harmonogram i zakończenie?

A może nadszedł czas, żeby przestać przede wszystkim zarządzać zmianą, a zacząć budować w organizacjach trwałą zdolność do zmiany?

Do tego wrócę za tydzień.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest „przyspieszanie przeszłości”?

Sytuacją, w której technologia przyszłości obsługuje organizację zaprojektowaną według logiki przeszłości: AI skraca przygotowanie analizy z dni do minut, ale dokument nadal czeka dni na te same akceptacje. Poprawia się wydajność jednego etapu, nie zdolność organizacji do działania.

Dlaczego oduczanie się jest tak trudne?

Bo przez lata budowaliśmy organizacje wokół doskonalenia sprawdzonych sposobów działania. Najtrudniej zakwestionować rozwiązania, które nadal przynoszą dobre wyniki, a wnioski z przeszłości łatwo zaczynamy traktować jak niezmienne zasady przyszłości.

Co odróżnia organizację korzystającą z AI od Organizacji Adaptacyjnej?

Pierwsza wykorzystuje AI do poprawiania istniejącego sposobu działania. Druga potrafi wykorzystać nowe możliwości także do zakwestionowania i świadomego przeprojektowania tego sposobu – nie dlatego, że technologia podejmuje decyzję o zmianie, ale dlatego, że sama rozpoznaje, kiedy ta decyzja staje się potrzebna.

Źródło i oryginalna publikacja na LinkedIn: www.linkedin.com/pulse/ai-nie-zmieni-organizacji-j%C4%85-dop…

Polecane tematy w Bibliotece wiedzy

Polecane tematy

Zobacz wszystkie tematy

Organizacja adaptacyjna

Modele, praktyki i przykłady organizacji, które uczą się szybciej niż otoczenie.

AI w organizacjach

Jak wdrażać AI odpowiedzialnie – od strategii po codzienną pracę zespołów.

Przywództwo

Liderzy w erze niepewności: decyzje, zaufanie, kultura adaptacji.

Sektor publiczny

Administracja i instytucje publiczne wobec zmiany technologicznej.

Menu